De stedelijke context van vandaag is voornamelijk een voedselbeperkende omgeving: aan de ene kant heeft de demografische groei de landbouw uit de stad gedreven, aan de andere kant voelt het huidige voedselproductieproces, dat door continue uitbreidingen steeds meer ruimte vereist, zich ook niet meer thuis in een verstedelijkte omgeving. De band tussen de voedselproducenten en consumenten lijkt verstoord. Hetzelfde geldt voor water en energie. Landbouw is de grootste verbruiker van zoetwaterbronnen ter wereld en meer dan een kwart van de wereldwijd gebruikte energie wordt besteed aan voedselproductie en -voorziening. De onbetwistbare onderlinge afhankelijkheid tussen deze kritieke domeinen vereist een geïntegreerde aanpak om te zorgen voor water- en voedselzekerheid en duurzame landbouw- en energieproductie wereldwijd. Toch is in de randstad en de toenemend verstedelijkte omgeving van grootsteden vaak al een rijke diversiteit aan landbouwactiviteiten te vinden, en blijkt in de praktijk dat stadslandbouwers een sleutelrol spelen als plaatselijke, gedecentraliseerde beheerders van voeding, water en energie.
‘Urbanising in Place’ is een internationale onderzoekssamenwerking die de landbouw- en voedselteeltpraktijken in de rand van grootsteden verkent. Dat alles binnen wat we ‘agroecologische stedenbouw’ noemen. Dat is een model van verstedelijking met als kernwaarden: voeding, metabolische cycli in de stad en een ethiek van verantwoordelijk grondbeheer, gelijkheid en solidariteit. Het project zal aandacht hebben voor de fysieke en metabolische context, dat wil zeggen de onderlinge relatie van in- en output bij stedenbouw en landbouw. Urbanising in Place zal eveneens focussen op scenario’s voor economische valorisatie en politieke processen die alternatieve mogelijkheden in de keten kunnen aanreiken. Maar ook op de specifieke werkwijzen en configuraties die landbouwers en voedselproducerende gemeenschappen kunnen ontwikkelen om opnieuw vat te krijgen op hun grondstoffen en om een actieve rol op te eisen als agroecologische actoren op het vlak van voeding, water en energie in de grootstad.
‘Urbanising in Place’ brengt innovatieve praktijken uit vier verschillende contexten (Riga, Rosario, Brussel, Londen) samen in een internationale uitwisseling die gericht is op wederzijds leren en zoeken naar trajecten voor verandering. Architecture Workroom Brussels is verantwoordelijk voor de uitwerking van de onderzoekscase Brussel, samen met Universiteit Gent), BoerenBruxselPaysans en Terre-en-Vue en voor coordinatie van de internationale kennisuitwisseling (samen met partners Shared Assets en RUAF.
De onderzoekscase Brussel zal alternatieve mechanismen bestuderen om land te ontsluiten voor agroecologische activiteiten, waarbij voedselproductie in de stadsrand wordt gekoppeld aan metabolische uitdagingen in de ruimere grootstedelijke zone. Onze Vlaamse context wordt gedomineerd door sterk verspreide verstedelijking. Dat wordt over het algemeen als iets negatiefs gezien (zwaar pendelverkeer, weinig open ruimte, veel verlinting, ...). De horizontale metropool (naar een concept van Paola Vigano, die zoekt naar de kwaliteiten en kansen van een verspreide verstedelijking) heeft immers nood aan boeren.
Historisch gezien was het landschap gebied rond Brussel een landbouwgebied, bestaande uit verschillende verspreide nederzettingen. De productie was er (gedeeltelijk) gericht op lokale consumptie. Door de algemene politieke context, die inzet op grotere landbouwbedrijven met een kleiner aantal landbouwers, raakt de zone rond de grootstad in ijltempo haar boeren kwijt. Dat is niet alleen problematisch vanwege de grotere ecologische voetafdruk die ontstaat wanneer voedsel van verder weg moet worden aangevoerd, maar het leidt ook tot een verstedelijkt landschap dat vervreemd raakt van zijn productieve basis. De voorzieningen in de horizontale metropool zijn grotendeels gebaseerd op een geleende infrastructuur van rurale, landbouwkundige oorsprong. Het bestaan, het onderhoud en de reproductie van die infrastructuur is in grote mate afhankelijk van de landbouw. Met andere woorden: als je de boerderij wegneemt, moeten we de infrastructuur dan nog collectief onderhouden? Moeten we die niet eerder zien als privébezit, waar de eigenaren zelf voor moeten betalen?
Gezien de huidige pogingen om nieuwe vormen van voedselproductie te herintroduceren in deze regio willen we niet alleen de landbouwmodellen onder de loep nemen, maar ook de bruggen die moeten worden geslagen naar de belangrijkste stedelijke afzetmarkt (Brussel), die administratief tot een ander politiek bestuur behoort dan de omringende rand.
Als locatie voor de openingsworkshop én de afsluitende conferentie wordt Brussel door het consortium op de kaart gezet als centraal knooppunt voor innovatie op het vlak van voeding, water en energie. Van 18 tot 20 september 2018 kwam het internationale consortium voor het eerst samen in de You Are Here-werkruimtes in WTC-toren I, in de Brusselse Noordwijk.
‘Urbanising in Place’ is een van de geselecteerde projecten voor Sustainable Urbanisation Global Initiative (SUGI) / Food-Water-Energy Nexus, dat gezamenlijk werd gelanceerd door het Belmont Forum en het Joint Programming Initiative Urban Europe. De samenwerking werd opgestart om de gefragmenteerde onderzoeksprojecten en kennis over de hele wereld samen te brengen en nieuwe, innovatieve oplossingen te vinden voor de samenhangende problematiek van voeding, water en energie. SUGI-FWE Nexus wordt gesteund door de Europese Commissie en gefinancierd onder het programma Horizon 2020 ERA-NET Cofund. Architecture Workroom Brussels wordt gesteund door Innoviris Brussels.
