De Open Ruimte Beweging is een steeds groeiende groep van ondertussen meer dan dertig organisaties en instellingen en meer dan 400 individuele actoren die hun schouders zetten onder een gedeeld belang: de open ruimte. Samen vormen ze een incubatieruimte voor een innovatieve en realisatiegerichte aanpak van de open ruimte in Vlaanderen.
Onder de leden bevinden zich de Vlaamse beleidsdomeinen Omgeving en Landbouw, Welzijn en Volksgezondheid, Economie, Wetenschap en Innovatie, Kanselarij en Bestuur, maar ook tal van belanghebbende middenveldorganisaties, academische experten en lokale actoren en besturen. De Open Ruimte Beweging blijft groeien. Steeds meer leden sluiten zich aan. Ze komen minstens één maal per jaar samen om lopende projecten te evalueren en de agenda voor de toekomst vast te leggen.
Wat voorafging…
In 2014 richtten de Vlaamse Landmaatschappij, Architecture Workroom Brussels, het Departement Omgeving, de Vereniging van de Vlaamse Provincies en de Vereniging van Vlaamse Steden en Gemeenten het Open Ruimte Platform op. De vier stichtende leden zetten een ‘geïntegreerde programmawerking’ op poten. Dat is een methode om openruimte-opgaven op grote schaal aan te pakken als een veelheid van kleinere projecten. Essentieel hierin is het ondersteunen van bestaande coalities en het bieden van een omgeving waar initiatieven van elkaar kunnen leren. Door het vergroten van de initiatiefkracht op het terrein, faciliteren we een versnelling.
Water+Land+Schap was het eerste programma dat in werking trad. De grote interesse en de leerrijke ervaringen van dit eerste programma waren de aanleiding om de werking van het Open Ruimte Platform te verbreden in de Open Ruimte Beweging. De Open Ruimte Beweging verkent sinds 2019 vier nieuwe programma’s: Voedsel+Land+Schap, Grondzaken, Luwte-Oases en Op(en)Ruimen.
De leden van de Open Ruimte Beweging delen de mening dat de sleutel van tal van actuele uitdagingen op het vlak van klimaatverandering, waterkwaliteit, voedselproductie, hernieuwbare energie en biodiversiteit te vinden is in de open ruimte. Open ruimte is van levensbelang. Verstedelijking en open ruimte kunnen niet zonder elkaar.
De noodzakelijke innovatie om al die doelstellingen geïntegreerd te realiseren, kunnen we enkel samen met de samenleving ontwikkelen. De innovatie kan niet vanuit de overheid bedacht worden om ze vervolgens als een vast recept overal uit te rollen. Net andersom: door het te doen, leren we hoe het kan. Door haar focus op learning by doing bouwt de Open Ruimte Beweging aan een community die de bestaande kennis en energie binnen de overheid en in de samenleving activeert en omzet in realisaties.
De Open Ruimte Beweging wil ook de komende jaren een open netwerk, werkplaats en leeromgeving zijn, waar bestaande inzichten en projecten worden samengebracht en waar nieuwe coalities en operationele programma’s worden ontwikkeld. Een eerste programma, Water+Land+Schap, werd vanaf 2019 uitgerold. Het programma deed een oproep aan lokale actoren om vanuit een geïntegreerde aanpak van water, landbouw en landschap acties op poten zetten. Veertien lokale coalities, verspreid over Vlaanderen, zijn inmiddels aan de slag. In 2020 start de Open Ruimte Beweging vier nieuwe programma’s op: Voedsel+Land+Schap, Grondzaken, Luwte-Oases en Op(en)ruimen.
De programma’s zijn een vertaling van opgaven en bezorgdheden die leven op het terrein. Ze zijn bottom-up ontstaan en gedefinieerd. Van april tot mei 2018 werden meer dan honderd actoren uit lokale en bovenlokale organisaties uitgenodigd op vijf provinciale ‘werktafels’. Elke werktafel had tot doel om zoveel mogelijk opgaven te detecteren. Het resultaat is een waaier van meer dan twintig terugkerende open-ruimtevraagstukken. Uit deze lijst van opgaven hebben we vervolgens de nieuwe programma’s samengesteld gedefinieerd.
Voedsel+Land+Schap
Het programma Voedsel+Land+Schap vertrekt vanuit de inzichten van de Pilootprojecten Productief Landschap, de studie over Europese Stedelijke Landbouwparken, de Lokale Voedselstrategieën en tal van beloftevolle lokale projecten in Vlaanderen! Voedsel+Land+Schap vertaalt de filosofie van de ‘landbouwparken’ naar de Vlaamse context. Voedsellandschappen zijn productieve, kwaliteitsvolle landschappen die de stad voorzien van gezond voedsel en een groene, klimaatbestendige omgeving. Het programma is een samenwerking tussen VLM, ILVO, Departement Landbouw & Visserij, Departement Omgeving, Team Vlaams Bouwmeester, Architecture Workroom en vele lokale actoren.
Grondzaken
Het programma Grondzaken plaatst de levende bodem in het offensief door geïntegreerd te werken aan de veerkracht van de bodem in al zijn functies (humusopbouw, biodiversiteit, wateropslag, enzovoort). Samen met lokale partners en coalities gaan we op zoek naar meer bodembewust (mede)eigenaarschap en duurzaam grondgebruik op maat van de plek. Het programma is een samenwerking tussen OVAM, Departement Omgeving, VLM, ILVO, INBO, ANB, Departement Landbouw & Visserij, Agentschap Onroerend Erfgoed, VITO, Architecture Workroom en vele lokale actoren.
Luwte-Oases
Het programma Luwte-Oases is gericht op het versterken van plekken van rust en stilte in onze steeds denser (en drukker en lawaaierig) wordende stedelijke leefomgeving. Mentaal welbevinden en gezondheid worden immers steeds explicieter gekoppeld aan ruimtelijke kwaliteit, of breder, omgevingskwaliteit. Het programma is een samenwerking tussen Departement Omgeving, Agentschap Zorg en Gezondheid, VLM, ANB, de Regionale Landschappen, Architecture Workroom en vele lokale actoren.
Op(en)ruimen
Het programma Op(en)ruimen bouwt verder op de Proeftuinen Ontharding. Het programma wil verkennen hoe we het ruimtebeslag kunnen terugdringen en hoe we impactvol maar ook klimaatadaptief kunnen op(en)ruimen. Het programma is een samenwerking tussen Departement Omgeving, VLM, Team Vlaams Bouwmeester, VRP, VMM, Architecture Workroom en vele lokale actoren.
