Open ruimte is van levensbelang. In de open ruimte komen tal van actuele uitdagingen samen: klimaatverandering, waterkwaliteit, voedselproductie, hernieuwbare energie en biodiversiteit. Geen enkele sector, ondernemer, onderzoeker kan die complexe uitdagingen in haar eentje het hoofd bieden, terwijl het huidige systeem wel zo is georganiseerd. Daarom is het Open Ruimte Platform opgericht.
Open Ruimte Platform
Het Open Ruimte Platform is een gedeelde werkruimte waar beleid, praktijk en kennis met elkaar rond de tafel zitten, om uitwisseling en coalitievorming mogelijk te maken. Vertrekkend vanuit noden en samenhangende uitdagingen in de open ruimte, zoals de veerkracht van bodems en het watersysteem, de vrijwaring van open ruimte voor voedselproductie of de leegstand van hoeves, of de zoektocht naar rust, slaan Vlaamse partners, experts en middenveldorganisaties de handen in elkaar om hier een antwoord op te formuleren. Het Open Ruimte Platform maakt daarmee vernieuwende en daadkrachtige werkvormen mogelijk voor realisaties in de open ruimte. Het stimuleert lokaal ondernemerschap op vele plekken tegelijk. De ambitie is steeds om geïntegreerde, fysieke verandering voor een sterkere open ruimte op te starten en te versnellen.
Programmawerking
In het licht van deze ambitie van versnelling werden een specifieke methode en woordenschat in het leven geroepen. De methode van programmawerking staat voor een bundeling van inhoud, mensen en middelen om op verschillende plekken tegelijk – waar dezelfde combinaties van uitdagingen spelen – aan de slag te gaan. Bijvoorbeeld, beekherstel in landbouwgebied, bedrijventerreinen die kampen met wateroverlast of watertekort en water circulair willen gaan beheren, of dorpen die hun straten en pleinen klimaatadaptief willen maken. Lokale coalities realiseren gelijkaardige openruimteprojecten in een leeromgeving ondersteund door een programmateam, dat afstemming en integratie van beleidsdoelen, instrumenten en kennis verzorgt. Lokaal ondernemerschap verbinden met beleidsurgenties, ruimte voor experiment en innovatie, samenwerking, verbeeldingskracht, al doende leren en een geïntegreerde aanpak zijn de onmisbare ingrediënten van deze methode.
Op dit moment zijn er acht programma’s in werking:
Water+Land+Schap is de aanjager en ondersteuner van coalities die uitdagingen rond landbouw, water en landschap in samenhang aanpakken.
Vlaanderen Breekt Uit (Proeftuinen Ontharding, Groenblauwe Dooradering) is de broedplaats voor verschillende generaties projecten rond ontharding en groenblauwe dooradering.
Grond+Zaken brengt kennis, beleid en praktijk samen om de levende bodem in het offensief te zetten.
Voedsellandschappen zet zich in voor de bescherming en versterking van lokale voedselproductie in een sterk landschap.
Luwte-oases ambieert een veelheid aan plekjes voor onthaasting, verstilling en geborgenheid in verstedelijkt Vlaanderen.
Proeftuinen Droogte roept op tot nieuwe samenwerkingen tussen bedrijven en bewoners in de strijd tegen waterschaarste.
Actieplatform Agrarische Herontwikkeling zoekt naar manieren om kansen voor landbouwontwikkeling te vergroten.
Landschapsparken ondersteunt gebieden die zich toeristisch, sociaal, economisch en ecologisch willen ontplooien via de erkenning als landschapspark.
Historiek
In 2013 vierde de Vlaamse Landmaatschappij haar vijfentwintigjarig bestaan. Voor die gelegenheid realiseerde Architecture Workroom samen met Bovenbouw een toekomstverkenning voor de open ruimte in Vlaanderen. De publicatie ‘Het Open Ruimte Offensief’ formuleerde zo zes urgente toekomstprojecten, bijvoorbeeld ‘Ambtieuze Landschappen’ of ‘Smarter Agro’, die later de voorlopers bleken te zijn van respectievelijk de programma’s ‘Landschapsparken’ en ‘Water+Land+Schap’. Om echt werk te maken van dit offensief, vond de Vlaamse Landmaatschappij in het toenmalige departement Ruimte Vlaanderen (nu departement Omgeving), de Vereniging van Vlaamse Steden en Gemeenten (VVSG) en de Vereniging van Vlaamse Provincies (VVP) haar eerste partners. Samen richtten ze in 2014 het Open Ruimte Platform op. Er volgden verschillende fases, van het onderzoeken naar pionierende openruimtepraktijken, de ontwikkeling van de methode van programmawerking, de opstart van het 1ste programma Water+Land+Schap (Open Ruimte Beweging en Operatie Open Ruimte, 2014-2017), het ophalen van de noden en ontwikkeling van andere programma’s (Open Ruimte Werken, 2017-2020) tot het verder begeleiden en faciliteren van het platform als geheel. Met de publicatie Open Ruimte Coalities, maakte Architecture Workroom de bilan van 10 jaar Open Ruimte Platform.
