De Stad Gent heeft de ambitie om een nieuwbouwproject te realiseren op de Baudelosite met het oog op de creatie van een gemengd programma voor een diversiteit aan gebruikers. Het gaat hierbij om een mix van zorg- en welzijnsvoorzieningen in combinatie met functies gericht op kinderen en jongeren. Voorafgaand aan de opmaak van de projectdefinitie voor een architectuurwedstrijd, besliste de Stad Gent om een sociaal-ruimtelijk onderzoek uit te voeren om na te gaan welke organisaties al dan niet, en op welke manier verenigbaar zijn binnen het nieuwe gebouw, hoe het ontwerp hierop dient te worden afgestemd, welke mogelijkheden er zijn voor gedeeld gebruik, hoe het project zich dient te verhouden tot de buurt en op welke manier een collectieve organisatie kan worden uitgerold.
Bij beslissingen over het nieuwbouwproject op de Baudelosite dienden zich een aantal complexe sociale en ruimtelijke vraagstukken aan. Zo uitten de organisaties hun bezorgdheid voor mogelijke ‘samenlevings- en welzijnsproblemen’ door kinderen en jongeren, maar ook kwetsbare groepen zoals dak- en thuislozen, mensen met een verslavingsproblematiek of met psychologische moeilijkheden, samen te brengen in het gebouw. Het Baudelopark is bovendien een aantrekkelijke ontmoetingsplek in Gent waar zowel jong en oud, bewoners en passanten dagelijks gebruik van maken. Door de toekomstige heraanleg van het park is de buurt bezorgd dat de aantrekkingskracht sterk zal toenemen en dat dus ook de druk op de buurt zal stijgen. Het is bijgevolg van belang om goed na te denken hoe het project zich kan verhouden tot de buurt. Ook op ruimtelijk vlak zijn er een aantal netelige vraagstukken. De voorziene nieuwbouw zal gerealiseerd worden op de footprint van het huidige gebouw. De eerste indicatieve volumestudies tonen echter aan dat het programma van eisen van de toekomstige organisaties op puur ruimtelijk vlak het maximale bouwvolume net overschrijdt.
De sociaal-ruimtelijke studie die voor deze uitdagingen een aanpak diende uit te werken werd uitgevoerd door het team Architecture Workroom Brussels – UGent, Vakgroep Sociaal Werk en Sociale Pedagogiek, bijgestaan door architecten Marleen Goethals (UAntwerpen) en Paul Vermeulen (De Smet Vermeulen architecten).
Het onderzoeksteam maakte, naast een grondige bevraging van de geïnteresseerde gebruikers via interviews, ook werk van het onderhandelingsproces tussen de gebruikers, de buurt en stedelijke actoren via focusgroepen en workshops in de schoot van de Stadsacademie. Alle inzichten werden procesmatig verwerkt tot een ruimtelijke doorvertaling en een potentieel organisatiemodel. Dit sociaal-ruimtelijk onderzoek maakt niet alleen zichtbaar wat er in het Baudeloproject allemaal te winnen en te leren valt dankzij een co-creatief traject. Het toont bij uitbreiding ook de mogelijkheden voor het herijken van de ontwikkelingstrajecten van toekomstige stadsgebouwen, om zo te komen tot publieke projecten die écht werken: door, voor en met de Gentenaren.
ANALYSE VAN DE EIGENHEID VAN DE SITE
Het rapport omvat een situering van de rijke geschiedenis van de site, en een sociaal-ruimtelijke analyse van de huidige eigenheid en inbedding van de site in de binnenstad van Gent. Elementen worden besproken zoals onder meer het karakter van de site en de ruimere omgeving als een woonwijk, aspecten van mobiliteit, groen in de buurt, en focus in de huidige stadsontwikkeling.
COLLECTIEVE VISIE- EN AMBITIENOTA
Gedragen door alle organisaties en een (voorlopig beperkte) vertegenwoordiging van de buurt wordt zichtbaar gemaakt hoe positieve interacties (zowel op het vlak van werking als van gedeeld ruimtegebruik) kunnen bijdragen tot de realisatie van een project dat meer is dan de som der delen. De visie- en ambitienota bevat de zes krijtlijnen voor de duurzame ontwikkeling van een organisatiecultuur en -structuur:
I. Baudelo is radicaal inclusief
II. Baudelo koestert haar heterotopisch karakter
III. Baudelo is geworteld in de wijk
IV. Baudelo vervult een schakelfunctie
V. Baudelo brengt innovatie in de praktijk
VI. Baudelo heeft een leefwereld georiënteerde focus
RUIMTELIJKE DOORVERTALING VAN INDIVIDUELE EN COLLECTIEVE NODEN EN AMBITIES Door op een slimme, creatieve en efficiënte manier om te gaan met de beschikbare ruimte, kan het aantal te bouwen vierkante meters beter worden benut, waardoor potentieel ook ruimte ontstaat voor een zekere overmaat, of ruimte die nog niet is voorgeprogrammeerd en plaats biedt voor het onverwachte. Het stimuleert kruisbestuiving, uitwisseling en ontmoeting tussen verschillende organisaties en mensen.
Daarnaast hebben de workshops met alle organisaties geresulteerd in vijf leidende ontwerpprincipes, die als kader kunnen dienen bij de opmaak van de projectdefinitie.
I. Ruimte voor de buurt
II. Een huis met meerdere voordeuren
III. Intelligente ruïne
IV. Hybride ruimtes
V. Gebruiks- en leefkwaliteit
COLLECTIEF EN GOED BEHEER
De vormgeving en inrichting van de ruimte en het beheer van de ruimte zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Het rapport bespreekt drie aspecten van een dynamisch organisatiemodel dat een collectief en goed beheer mogelijk maakt, namelijk het inhoudelijke programma, de gezonde wisselwerking en verstandhouding met de buurt en tot slot het dagelijks beheer. Daarna worden de reeds aanwezige kiemen en competenties in kaart gebracht om concrete principes van de voorgestelde organisatiestructuur voorop te stellen, waarin concrete rollen geformuleerd worden. Goed beheer gaat bijgevolg opnieuw over kwesties die het strikt technisch of functioneel beheer van een gebouw overstijgen: een site staat of valt met goed beheer, dat liefst al vroeger dan de oplevering van het gebouw, van start kan gaan.
