De Atelierreeks Take Care! staat in het teken van onzichtbare zorg als sociaal-ruimtelijke opdracht. We bouwen verder op de vraag van voormalig bouwmeester Peter Swinnen en voormalig minister van Welzijn Jo Vandeurzen bij de oprichting van de pilootprojecten Onzichtbare Zorg in 2012 hoe we zorg vorm kunnen geven als “zorg die werkelijk geïntegreerd is in het maatschappelijke en stedelijke leven, een zorg ingebed in het dagelijks bestaan, normaal en vanzelfsprekend”. De nood aan een zorgzame leefomgeving wordt steeds urgenter: denk maar aan de toenemende vergrijzing en migratie, of de actuele fenomenen van vereenzaming, burn-outs en depressies. Zorg wordt daarom benaderd vanuit een zo breed mogelijke definitie van cure, care en support: van de toegankelijkheid van eerstelijnszorg tot de volwaardige participatie en inclusie van kwetsbare mensen in de samenleving. Hoe kunnen we die heel uiteenlopende zorgvragen integreren in onze samenleving vanuit een sociaal-ruimtelijke benadering?
De vijfdelige Atelierreeks vertrekt van een historische duiding van de heersende denkkaders rond zorg en focust op de twee grote evoluties in de zorg van de laatste jaren: vermaatschappelijking van de zorg en de evolutie naar persoonsvolgende financiering. Beide evoluties tonen aan dat er steeds meer nadruk komt te liggen op zelfstandigheid en participatie van de zorgvrager in de samenleving. Zorg kan niet louter worden opgenomen door de professionele zorgwereld, maar vraagt een gecoördineerd samenspel tussen formele en informele zorg, tussen zorg opgenomen door artsen en sociaal werkers, maar evengoed door architecten, buurtnetwerken en lokale besturen. Verantwoordelijkheden worden niet afgeschoven, maar gedeeld.
Als we die zorgvragen op een ‘normale en vanzelfsprekende manier’ in onze samenleving willen integreren, moeten we ons afvragen wat de randvoorwaarden en kansen hierbij zijn, en wat de verantwoordelijkheden van de verschillende spelers zijn. De manier waarop momenteel zowel de institutionele zorg als onze dagelijkse woon-, werk- en leefomgeving zijn ingericht drukken immers een belangrijke stempel op hoe we met zorg omgaan.
Samen met vertegenwoordigers van verschillende beleidsdomeinen, kennisinstellingen, zorgorganisaties en architecten onderzoeken we gedurende vijf namiddagen de beleidsmatige en professionele benaderingen die onzichtbare zorg kunnen bevorderen of verhinderen.
Op het einde van de Atelierreeks wordt een agenda ontwikkeld met sociaal-ruimtelijke opgaven en werkpistes waarmee de overheid, het werkveld, zorgbehoevende burgers en hun netwerk, het middenveld, de markt en onderzoekers verder aan de slag kunnen.
Atelier 1 – Vermaatschappelijking van de zorg
Hoe vinden we een balans tussen informele en formele zorg?
Atelier 2 – Follow the Money
Hoe kan (persoonsvolgende) financiering onzichtbare zorg mogelijk maken en hoe vertaalt zich dit in architectuur en wonen?
Atelier 3 – Tussen thuis en instelling
Hoe kan een divers woonaanbod inspelen op het hiaat tussen thuis wonen en verhuizen naar een residentiële zorgvoorziening?
Atelier 4 – Zorg voor de buurt
Hoe kan de zorg inclusief, toegankelijk en dichtbij blijven, zowel in stads- en dorpskernen als op het platteland?
Atelier 5 – Voorbij de afzondering van de uitzondering
Hoe kan zorg uitgaan van gedeelde interesses en behoeftes van mensen in plaats van doelgroepspecifieke symptomen? Hoe kunnen ook grootschalige zorgvoorzieningen op het platteland mee in dit verhaal?
Zowel vanuit professionele als beleidsmatige hoek is er steeds meer interesse voor en geloof in het productieve samenspel tussen zorg en ruimte. De Atelierreeks wil hiervoor een kristallisatiepunt zijn en de kennis en ervaring bundelen die nu op verschillende plaatsen wordt opgebouwd in onder meer (piloot)zorgprojecten, academisch onderzoek en via het beleid. Met de Atelierreeks willen we zo meer inzicht ontwikkelen in de concrete (deel)opgaven, de diverse rollen en verantwoordelijkheden, en ontstaat er een gedeelde zoektocht naar mogelijke hefbomen voor een zorgzame leefomgeving.
Architecture Workroom was eerder al betrokken bij diverse projecten en initiatieven op het snijvlak tussen zorg en ruimte: o.m. IABR Atelier Utrecht Gezonde Stad, Designing the Future, Masterclass Zorgzame Buurten, de eerstelijnsmeeting ‘De Gezonde Stad’.
