Project

Van Cure naar Care transities in de gezonde stad Utrecht

De bevolking van Utrecht behoort tot de gezondste van Nederland. Al zijn de contrasten binnen de stad groot. De gemeente doet haar best om de hardnekkige verschillen in gezondheid en levensverwachting aan te pakken, maar het krachtenveld waarbinnen ze moet opereren is volop in transitie. Er vindt een decentralisatie van de zorgopgave plaats van het Rijk naar de gemeenten. De gezondheidseconomie consolideert en komt steeds meer in handen van een aantal grote partijen die lokaal nauwelijks waarde toevoegen. Bovendien verwacht Utrecht dat de stad binnen haar huidige stadsgrenzen tot 2030 zal groeien van 330.000 naar 400.000 inwoners, met als gevolg een ingrijpende verdichting van bestaand stedelijk gebied.

Om te onderzoeken hoe gezondheid en stadsontwikkeling aan elkaar te koppelen zijn, heeft de IABR samen met de gemeente Utrecht het IABR-Atelier Utrecht: De Gezonde Stad opgezet. De IABR en de stad Utrecht stelden Architecture Workroom Brussels aan als ateliermeester. Het Atelier heeft onderzocht welke innovatieve ruimtelijke ontwikkelingsstrategieën kunnen bijdragen aan een inclusieve, gezonde stad waarbij de solidariteit tussen de verschillende generaties, culturen en inkomensgroepen centraal staat. De ontwerpteams MUST en De Smet Vermeulen architecten voerden ontwerpend onderzoek uit.

Niet alleen zijn de ruimtelijke en programmatische transformaties in de stad in relatie tot gezondheid en welzijn verkend, maar ook de veranderingen in de financiering van de gezondheidszorg. Om de gevolgen van deze verkenning in beeld te brengen en te bekijken waar kansen liggen voor een gezonder Utrecht, is ingezoomd op een aantal strategische testlocaties in twee wijken: Overvecht, de wijk met de zwakste gezondheidscijfers, en Merwedekanaalzone, een overgangsgebied tussen een goed en een slecht presterend deel van de stad. 

Het doel van het Projectatelier was om via ontwerpend onderzoek alternatieve denkpistes, inzichten en visies te ontwikkelen voor concrete stedenbouwkundige opgaven, in uitwisseling met uiteenlopende groepen (overheden, marktpartijen, maatschappelijke organisaties en burgers. De resultaten zijn gebundeld in de publicatie Van Cure naar Care – Transities in De Gezonde Stad Utrecht.

De publicatie omvat een reeks kansrijke scenario’s waarbij verdichting wordt ingezet als motor voor De Gezonde Stad. Bij gebieds- en wijkontwikkeling worden actoren betrokken met zeer uiteenlopende investeringsmogelijkheden en ambities. De publicatie stipt ruimtelijke kansen aan, maar wijst er ook op dat de gemeentelijke overheid een nieuwe rol op zich kan nemen, als choreograaf van een coöperatieve stadsontwikkeling. De publicatie is opgedeeld in de hoofdstukken Gezondheid (van cure naar care), Labo (gezonde stad Utrecht), Typologieën (atlas van het collectief zorgwonen), Geld (naar een solidaire gezondheidseconomie), Vitale coalities (gezonde verdichting in Merwede), Ruimte (bouwen aan de gezonde stad in Overvecht), Publieke investering (inbreken op de vastgoedlogica) en Agenda (de stad als choreograaf).

Type: onderzoek, publicatie, tentoonstelling

Jaar: 2016

Initiatiefnemers: IABR, Gemeente Utrecht

Partners: De Smet Vermeulen architecten, MUST Stedebouw
 

Related Projects
2017: Designing the Future
EN FR NL
WORKROOM

Architecture Workroom Brussels richt zich sinds 2010 op de toekomst van onze leefwereld. De organisatie begon als een vrijplaats die het verband tussen ruimte en sociaal-maatschappelijke transities agendeerde, met het oog op een toekomstgerichte ontwerppraktijk, opdrachtgeverschap en bouwcultuur.

Dat de verbouwing van onze straten, wijken en landschappen een voorwaarde en hefboom is om maatschappelijke doelen in synergie te bereiken, is intussen duidelijk. Toch stellen we vast dat de nodige transformaties moeilijk voorstelbaar en uitvoerbaar blijven. Ze raken aan zoveel domeinen en actoren dat de verantwoordelijkheid bij iedereen ligt, en daardoor uiteindelijk bij niemand.

Daarom kiezen we ervoor om de ruimte te maken die hen verbindt. En met die aangescherpte missie komt een nieuwe naam: WORKROOM, Huis voor transformatie. WORKROOM is het gedeelde huis waar de toekomst van onze leefwereld wordt verbeeld en georganiseerd.

Momenteel nemen we het voortouw op drie missiegerichte transformaties:

  • MAATSCHAPPELIJKE BROEDPLEKKEN - Tegen 2030 bundelen actoren uit jeugd, sport, cultuur, onderwijs en zorg hun krachten om plekken van veelzijdig maatschappelijk belang te realiseren die structureel eenzaamheid, versnippering en druk op publieke infrastructuur aanpakken.
  • FOSSIELVRIJE WIJKEN - Tegen 2030 zijn minstens tien wijken aan de slag met de omschakeling naar fossielvrije energie op een inclusieve en betaalbare manier, met het oog op een volledige uitstap uit fossiele energie tegen 2040.
  • SPONSLANDSCHAPPEN - Tegen 2030 realiseren we water-, landbouw- en natuurdoelstellingen binnen een samenhangende aanpak op schaal van het afstroomgebied, waarin sterke gebiedscoalities collectief het sponsvermogen van het landschap versterken.

Om deze transformaties waar te maken, werkt WORKROOM schouder aan schouder met pionierende ontwerpers, lokale besturen, organisaties en ondernemingen, overheden, kennisinstellingen en impactinvesteerders.

Via co-creatief ontwerp verbeelden we gedeelde toekomstpaden in tentoonstellingen, publicaties, innovatietrajecten en publieksprogramma's. In deze werkruimtes verbinden we de actoren die deze transformaties kunnen realiseren. Van daaruit ontwerpen we het gedeelde eigenaarschap en de organisatie-, financierings- en beleidsmodellen die leiden tot daadwerkelijke verandering.

De naam is eenvoudiger. De inzet groter. WORKROOM is het gedeelde huis waar we de sociaal-ruimtelijke transformaties oppakken die niemand alleen kan realiseren. In een tijd van polarisatie, verkokering en instabiliteit is dat misschien wel het meest radicale dat we kunnen doen.