© Jonas Roossens

Om van de vallei van de Herk en Mombeek een ‘weerbaar sponslandschap’ te maken, is het nodig om massaal water te bufferen, de oppervlakte te dedraineren en zelfs teeltwijzigingen te overwegen. Dat blijkt uit een innovatief watermodel dat op basis van lokale kennis over het gebied ontworpen werd. 

Sinds 2023 coördineert Architecture Workroom Brussels een grensverleggend living lab in het stroomgebied van de Herk en Mombeek in Haspengouw. Het doel: samen met de vele stakeholders – de ‘lokale gebiedscoalitie’ – een praktijk ontwikkelen voor de transitie naar een weerbaar sponslandschap. 

In de eerste fase van het living lab vroegen we de coalitie om hun lokale kennis over de vallei van de Herk en Mombeek te delen. Samen met Regionaal Landschap Haspengouw & Voeren en het Demerbekkensecretariaat verzamelden ze alle relevante kaartdata en terreinmetingen die ze konden vinden: waar de vallei de laatste jaren overstroomde, welke poelen droogvielen, welke gemeenten schadeclaims indienden en waar precies drainage ligt. Op basis daarvan bepaalden we samen in welke jaren de schade aanvaardbaar was en in welke niet. Modelleurs van Sumaqua en KULeuven verwerkten alle gegevens tot een digitaal watermodel en confronteerden de schadegrens die we geïdentificeerd hadden met de risico’s die de klimaatverandering met zich meebrengt.  

Het model wijst concrete doelstellingen aan die het gebied tot een weerbaar sponslandschap kunnen maken. Om gewapend te zijn tegen droogte, moet ongeveer de helft van het grondgebied aangesloten worden op een infiltratievoorziening en een kwart van de oppervlakte gededraineerd. Om ernstige overstromingen te voorkomen, is het bovendien nodig om 1.500.000 m3 meer water te bufferen. Op de droogste plekken dienen zich zelfs irrigatievoorzieningen of teeltwijzigingen aan.  

De sponsmaatregelen moeten uiteindelijk landen in de natuurgebieden, nabij de waterlopen, in de dorpskernen, op de akkers en op de fruitpercelen. Op deelbekkenniveau vertalen we vanuit AWB de doelen naar strategische ontwikkelingsrichtingen, en Cluster Landschapsarchitecten ontwerpt verschillende scenario’s voor twee focusgebieden. In maart 2025 verfijnt het living lab dit werk tot een realistisch actieplan.

Het Living Lab Herk & Mombeek op de voet volgen? Je vindt alle updates op deze pagina.

More News
EN FR NL
WORKROOM

Architecture Workroom Brussels richt zich sinds 2010 op de toekomst van onze leefwereld. De organisatie begon als een vrijplaats die het verband tussen ruimte en sociaal-maatschappelijke transities agendeerde, met het oog op een toekomstgerichte ontwerppraktijk, opdrachtgeverschap en bouwcultuur.

Dat de verbouwing van onze straten, wijken en landschappen een voorwaarde en hefboom is om maatschappelijke doelen in synergie te bereiken, is intussen duidelijk. Toch stellen we vast dat de nodige transformaties moeilijk voorstelbaar en uitvoerbaar blijven. Ze raken aan zoveel domeinen en actoren dat de verantwoordelijkheid bij iedereen ligt, en daardoor uiteindelijk bij niemand.

Daarom kiezen we ervoor om de ruimte te maken die hen verbindt. En met die aangescherpte missie komt een nieuwe naam: WORKROOM, Huis voor transformatie. WORKROOM is het gedeelde huis waar de toekomst van onze leefwereld wordt verbeeld en georganiseerd.

Momenteel nemen we het voortouw op drie missiegerichte transformaties:

  • MAATSCHAPPELIJKE BROEDPLEKKEN - Tegen 2030 bundelen actoren uit jeugd, sport, cultuur, onderwijs en zorg hun krachten om plekken van veelzijdig maatschappelijk belang te realiseren die structureel eenzaamheid, versnippering en druk op publieke infrastructuur aanpakken.
  • FOSSIELVRIJE WIJKEN - Tegen 2030 zijn minstens tien wijken aan de slag met de omschakeling naar fossielvrije energie op een inclusieve en betaalbare manier, met het oog op een volledige uitstap uit fossiele energie tegen 2040.
  • SPONSLANDSCHAPPEN - Tegen 2030 realiseren we water-, landbouw- en natuurdoelstellingen binnen een samenhangende aanpak op schaal van het afstroomgebied, waarin sterke gebiedscoalities collectief het sponsvermogen van het landschap versterken.

Om deze transformaties waar te maken, werkt WORKROOM schouder aan schouder met pionierende ontwerpers, lokale besturen, organisaties en ondernemingen, overheden, kennisinstellingen en impactinvesteerders.

Via co-creatief ontwerp verbeelden we gedeelde toekomstpaden in tentoonstellingen, publicaties, innovatietrajecten en publieksprogramma's. In deze werkruimtes verbinden we de actoren die deze transformaties kunnen realiseren. Van daaruit ontwerpen we het gedeelde eigenaarschap en de organisatie-, financierings- en beleidsmodellen die leiden tot daadwerkelijke verandering.

De naam is eenvoudiger. De inzet groter. WORKROOM is het gedeelde huis waar we de sociaal-ruimtelijke transformaties oppakken die niemand alleen kan realiseren. In een tijd van polarisatie, verkokering en instabiliteit is dat misschien wel het meest radicale dat we kunnen doen.