Het 100 Wijken Forum verspreidt de kennis die is opgebouwd binnen het 100 Wijken Platform – een leer- en ontwikkelomgeving die pionierende steden en gemeenten ondersteunt bij het versnellen van de geïntegreerde realisatie van klimaat- en energiedoelen in bestaande buurten – met een bredere praktijkgemeenschap.
De tweede editie van het 100 Wijken Forum vond plaats op 30 juni 2025 en had als motto ‘buurt per buurt versnellen naar fossielvrij’. Het forum vormt zo een belangrijke mijlpaal binnen het traject Operatie Energiewijken, een samenwerking tussen lokale besturen, experts, adviesraden, onderzoekers en beleidsmakers om de energietransitie van onze bestaande buurten verder als gedeelde opgave op te pakken.
De roep om de krachten te bundelen rond de geïntegreerde, buurtgerichte aanpak van energietransitie klinkt luid. Want waar de huis-per-huis energietransitie op zijn grenzen botst, reiken de pioniers binnen het 100 Wijken Platform de bouwstenen aan voor een buurtgerichte en geïntegreerde aanpak. Vanop de schouders van deze pioniers vertaalde de werktentoonstelling Operatie Energiewijken deze bouwstenen in actiefronten voor een gezamenlijke aanpak. De tentoonstelling vormde dan ook een uitnodiging om vanuit een brede coalitie te werken aan een doorbraakprogramma om buurt per buurt te versnellen naar fossielvrij.
Op het 100 Wijken Forum werd dit gezamenlijk programma voor een eerste keer gepresenteerd en gedurende de dag aan gesleuteld. Om de ideeën rond deze Vlaamse aanpak verder te voeden, leerden we via keynotes van het Weense programma “Phasing Out Gas” en de Nederlandse Wetgeving rond Collectieve Warmte. De buitenlandse voorbeelden maken duidelijk dat een buurtgerichte aanpak werkt, mits een duidelijke lokale organisatiestructuur en wetgevend bovenlokaal kader!
De verschuiving van de huis-per-huis energietransitie met een focus op het individu naar een buurtgerichte aanpak is een ware paradigmashift die natuurlijk veel vragen met zich meebrengt. Wat zijn de verschillende oplossingsrichtingen: welke temperatuurregimes bieden de meeste kansen? Wat met renovatienoden en -vereisten voor een collectief warmteaanbod? Hoe definiëren we een betaalbaar model voor bewoner en aanbieder? Hoe organiseren we ons hier dan op: welke afspraken zijn er nodig tussen lokale overheid en de warmtenet-ontwikkelaar? Hoe krijgen we grote afnemers aan boord en hoe stemmen we verschillende investeringen op elkaar af? Hoe faciliteren we dit dan vanuit het beleid: Wat kunnen we lokale warmte-en koelingsplannen bereiken en wat niet? Hoe verankeren we de regierol van lokale besturen?
Deze vragen werden in acht parallelle doorbraaksessies verder verkend. In kleinere groep reikten de pioniers, samen met alle deelnemers aan het 100 Wijken Forum, de bouwstenen aan voor een Vlaamse aanpak. Hieruit bleek een grote gereedheid op het terrein, maar tegelijk de nood aan een faciliterend kader en een programmawerking die de uitvoering van de transitie naar fossielvrije wijken coördineert en ondersteunt.
